Udemy
Turn what you know into an opportunity and reach millions around the world.
Learn More
Your cart is empty.
Keep shopping
PostGIS ile Uzamsal Veritabanı: SQL'den Ağ Analizine
New
5 students

PostGIS ile Uzamsal Veritabanı: SQL'den Ağ Analizine

Açık veriyle bir deprem hazırlık veritabanı kurun: SQL, geometri, raster, pgRouting ve yedekleme, QGIS ile
Created byOkan ŞAFAK
Last updated 11/2026
Turkish
Turkish

What you'll learn

  • PostgreSQL ve PostGIS'i Windows, macOS, Linux ya da Docker'a kurmak; pgAdmin ve QGIS'i veritabanına bağlamak
  • Şema, tablo, kısıt ve rol tasarlamak; CSV, GeoJSON, Shapefile ve GeoTIFF verisini PostGIS'e yüklemek
  • SQL ile filtrelemek, gruplamak, tabloları JOIN ile birleştirmek; CTE, pencere fonksiyonu ve görünüm yazmak
  • Geometri üretip düzeltmek; SRID, geometry ve geography farkını bilerek alanı ve mesafeyi doğru birimde ölçmek
  • "İçinde mi, yakın mı, en yakını hangisi?" sorularını uzamsal JOIN, ST_DWithin ve en yakın komşu sorgusuyla cevaplamak
  • EXPLAIN ile sorgu planını okumak ve yavaş bir uzamsal sorguyu GiST indeksi ve doğru yazımla hızlandırmak
  • Yükseklik rasterından değer, istatistik ve eğim çıkarmak; pgRouting ile en kısa yol ve erişim alanı hesaplamak
  • pg_dump ve pgAdmin ile yedek alıp geri yüklemek, yanlışlıkla silinen veriyi kurtarmak ve yedeği otomatikleştirmek

Course content

7 sections • 110 lectures • 8h 53m total length
  • 1.1 Hoş geldiniz: Neden uzamsal veritabanı?2:56

    Dağınık dosyalar yerine tek bir veritabanı fikriyle başlıyoruz; kurs boyunca kuracağımız Deprem Hazırlık Veritabanını ve onunla cevaplayacağımız gerçek soruları tanıtıyorum. Eğitimin akışı ve kimler için hazırlandığı da bu videoda.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §1.13 · SQL: ders03.sql (ikisi de bu dersin kaynaklarında)
    Kurs rehberi: 00_kurs_rehberi.pdf · Veri kaynakları ve lisanslar: veri_kaynaklari.pdf (bu dersin kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL) · Faylar: GEM Global Active Faults (CC BY-SA 4.0) · Depremler: USGS

  • 1.2 Veri, veritabanı ve veritabanı yönetim sistemi3:38

    Bağlamı olmayan bir sayının (7,8) doğru satır ve sütunda nasıl bilgiye dönüştüğünden yola çıkarak veri, veritabanı ve veritabanı yönetim sistemi kavramlarını tanıyoruz. Excel ile veritabanını yan yana koyuyor; tablo, satır, sütun ve SQL'e ilk kez bakıyoruz.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §1.1–1.3 · SQL: ders03.sql (ikisi de 1.1'in kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: Depremler: USGS

  • 1.3 Dosya tabanlı CBS: Shapefile ve GeoPackage5:12

    Shapefile'ın bir dosya ailesi olduğunu, sınırlarını ve aynı anda düzenleme derdini; GeoPackage'in aslında bir SQLite veritabanı olduğunu görüyoruz. Tek yazar sınırı ve ağ klasöründeki yetki sorunuyla üç yaklaşımı yan yana karşılaştırıyoruz.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §1.4, §2.1, §2.2 · SQL: ders03.sql (ikisi de 1.1'in kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: Depremler: USGS

  • 1.4 Sunucu ne kazandırır? ACID, yetki, kısıt, yedek5:05

    Sunucu tabanlı veritabanının dört kazancını anlatıyorum: ACID ile işlem güvencesi (sildim, geri aldım örneğiyle), yetki, kısıt ve yedek. Bu kazançların bedelini de konuşuyoruz.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §1.5 · SQL: ders03.sql (ikisi de 1.1'in kaynaklarında)

  • 1.5 İstemci–sunucu mimarisi ve "uzamsal" olan ne?5:52

    İstemci–sunucu mimarisini tek resimde çiziyoruz: sunucu, istemciler, port ve PostGIS'in yeri. Ardından bir veritabanını uzamsal yapan üç şeyi (geometri tipi, uzamsal fonksiyonlar, uzamsal indeks) faya yakın depremler ve Kadıköy örnekleriyle görüyoruz.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §1.6–1.8 · SQL: ders03.sql (ikisi de 1.1'in kaynaklarında)

  • 1.6 PostGIS ekosistemi, alternatifler, kullanım alanları5:05

    PostgreSQL'in kökleri, PostGIS'in gelişimi, çevresindeki araçlar ve OpenStreetMap gibi gerçek kullanımlar. Sunuculu, sunucusuz ve bulut alternatiflerini karşılaştırıp PostGIS'e ne zaman gerek olmadığını açıkça söylüyorum.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §1.9–1.12 · SQL: ders03.sql (ikisi de 1.1'in kaynaklarında)

  • 1.7 Kurulum: Windows ve Stack Builder3:40

    Windows'ta PostgreSQL'i EDB yükleyicisiyle kurup PostGIS'i Stack Builder ile ekliyoruz; parola, port ve Stack Builder ekranlarında duruyoruz. Sonda sık görülen "extension is not available" hatasının nedeni var.

    Ders notu: ders02_kurulum_ve_qgis.pdf, §2.1 · SQL: ders02.sql (ikisi de bu dersin kaynaklarında)

  • 1.8 Kurulum: macOS, Linux ve Docker4:01

    macOS'ta Postgres.app, Linux'ta resmî apt deposu, Docker'da tek komutla PostGIS kapsayıcısı. Docker'da port eşlemesini, kontrolü ve PostgreSQL 18 ile değişen birim yolunu (eski rehberlerdeki yol kapsayıcıyı açmıyor) gösteriyorum.

    Ders notu: ders02_kurulum_ve_qgis.pdf, §2.2–2.4, §2.6 · SQL: ders02.sql (ikisi de 1.7'nin kaynaklarında)

  • 1.9 pgAdmin ve psql turu4:14

    pgAdmin'de sunucu kaydı, nesne ağacı, SQL sekmesi, Query Tool ve geometri görüntüleyiciyle bir tur atıyor, psql'e kısaca bakıyoruz. Sonda F5 ile Alt+F5'in neyi çalıştırdığını netleştiriyoruz.

    Ders notu: ders02_kurulum_ve_qgis.pdf, §2.5, §2.6 · SQL: ders02.sql (ikisi de 1.7'nin kaynaklarında)

  • 1.10 postgis_egitim veritabanı, roller ve eklentiler5:55

    Kendi rolümüzü ve postgis_egitim veritabanını pgAdmin pencereleriyle oluşturuyor, PostGIS eklentilerini açıp postgis_full_version ile doğruluyoruz. Neden postgres hesabıyla çalışmadığımızı ve yerel ayardaki Türkçe sürprizini de görüyoruz.

    Ders notu: ders02_kurulum_ve_qgis.pdf, §1.3–1.6, §2.7, §2.8 · SQL: ders02.sql (ikisi de 1.7'nin kaynaklarında)

  • 1.11 QGIS'i PostGIS'e bağlamak5:38

    QGIS'i PostGIS'e bağlıyoruz: yeni bağlantı, kimlik doğrulama, kaydet kutuları ve bağlantı testi. Parolanın proje dosyasına düz metin olarak girmesine yol açan kutuyu, kimlik doğrulama yapılandırmasını ve "tablo görünmüyor" hatasını konuşuyoruz.

    Ders notu: ders02_kurulum_ve_qgis.pdf, §2.9, «Görevler ve cevapları» · SQL: ders02.sql (ikisi de 1.7'nin kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL) · Depremler: USGS

  • 1.12 Merhaba PostGIS: ilk uzamsal sorgular4:30

    Harita açmadan ilk uzamsal sorgular: sürüm yoklaması, ilk geometri, SRID etiketi ve İstanbul–Ankara mesafesi. Aynı soruya hatasız gelen iki cevaptan hangisinin neden yanlış olduğunu görüyor, beş şehrin ikili mesafeleri ve bir alıştırmayla bitiriyoruz.

    Ders notu: ders03_uzamsal_veritabanlari.pdf, §2.3 · SQL: ders03.sql (ikisi de 1.1'in kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL) · Depremler: USGS

  • 1.13 Şemalar, tablolar ve veri tipleri8:08

    Boş veritabanında şemaları ve search_path'i kuruyor, veri tiplerini bir deneme tablosunda sınıyoruz: 0,1 + 0,2, sınırı aşan metin, UTC ve Türkiye saati, jsonb. Sonda NULL mantığına bakıyoruz.

    Ders notu: ders01_veritabani_yapisi.pdf, §1.1–1.5, §2.1–2.4 · SQL: ders01.sql (ikisi de bu dersin kaynaklarında)
    Veri: postgis_kurs_bolum1_veri.zip (20,8 MB, 1.15'in kaynaklarında)

  • 1.14 Kısıtlar ve tabloyu değiştirmek7:01

    Kısıtlarla tabloya kural koyuyoruz: NOT NULL, UNIQUE, Van'ın ters girilen koordinatını yakalayan CHECK ve identity (serial tuzağıyla). ALTER TABLE, USING ve CASCADE'den sonra projenin idari, afet, altyapı ve dünya tablolarını kurup belgelendiriyoruz.

    Ders notu: ders01_veritabani_yapisi.pdf, §1.5–1.7, §2.4–2.8 · SQL: ders01.sql (ikisi de 1.13'ün kaynaklarında)
    Veri: postgis_kurs_bolum1_veri.zip (20,8 MB, 1.15'in kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL) · Natural Earth

  • 1.15 CSV yüklemek: depremler ve nüfus8:00

    Deprem kataloglarını ve nüfus CSV'sini önce ham tabloya, sonra INSERT … SELECT ile asıl tabloya yüklüyoruz; dosyanın veri kartını da tabloya yazıyoruz. pgAdmin Import/Export, COPY yetki hatası ve nüfus dosyasındaki kodlama hatası yolda karşımıza çıkıyor.

    Ders notu: ders01_veritabani_yapisi.pdf, §1.7–1.9, §2.8–2.10 · SQL: ders01.sql (ikisi de 1.13'ün kaynaklarında)
    Veri: postgis_kurs_bolum1_veri.zip (20,8 MB, bu dersin kaynaklarında)

  • 1.16 Vektör yüklemek: QGIS, shp2pgsql, ogr2ogr8:02

    İl ve ilçe sınırlarını, ülkeleri, fayları ve OSM katmanlarını üç araçla yüklüyoruz: QGIS, shp2pgsql ve ogr2ogr. Aynı komutu iki kez çalıştırınca 973 ilçenin hatasız 1.946'ya çıktığı tuzağı ve SRID kontrolünü gösteriyorum.

    Ders notu: ders01_veritabani_yapisi.pdf, §2.10–2.13 · SQL: ders01.sql (ikisi de 1.13'ün kaynaklarında)
    Veri: postgis_kurs_bolum1_veri.zip (20,8 MB, 1.15'in kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL) · Faylar: GEM Global Active Faults (CC BY-SA 4.0) · Natural Earth

  • 1.17 Ham veriden asıl tablolara6:30

    Ham tablolardaki il, ilçe, ülke, şehir, fay, toplanma alanı ve sağlık tesisi verisini SQL ile kurallı asıl tablolara aktarıyoruz. Fay tablosunda metin olarak gelen sayılar, "None" değerleri ve Z boyutu bu aktarımın tuzakları.

    Ders notu: ders01_veritabani_yapisi.pdf, §1.7–1.9, §2.13–2.16 · SQL: ders01.sql (ikisi de 1.13'ün kaynaklarında)
    Veri: postgis_kurs_bolum1_veri.zip (20,8 MB, 1.15'in kaynaklarında)
    Ekrandaki veri atfı: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL) · Faylar: GEM Global Active Faults (CC BY-SA 4.0)

  • 1.18 Kontrol, roller ve işlemler5:28

    Yüklediğimiz her şeyi satır sayısı, SRID, boş değer ve boyutlarla kontrol ediyoruz; salt okunur bir rol açıp GRANT ile yetki veriyoruz. BEGIN ve ROLLBACK ile silinen depremleri geri getiriyor, bölümü bir alıştırmayla kapatıyoruz.

    Ders notu: ders01_veritabani_yapisi.pdf, §2.16–2.21 · SQL: ders01.sql (ikisi de 1.13'ün kaynaklarında)
    Veri: postgis_kurs_bolum1_veri.zip (20,8 MB, 1.15'in kaynaklarında)

  • Quiz: Giriş, kurulum ve ilk tablolar

Requirements

  • SQL ya da veritabanı bilgisi gerekmez; QGIS'te bir katman açabiliyor olmanız yeterli
  • Program kurabileceğiniz (yönetici yetkili) bir bilgisayar: Windows 10/11, macOS ya da Linux
  • Ücretsiz yazılımlar: PostgreSQL, PostGIS, pgAdmin ve QGIS (kurulumu kursta gösteriliyor)
  • Veri paketi ve veritabanı için birkaç GB boş disk alanı (zip'ler toplam ≈650 MB)

Description

Dosyalar dağıldığında

Aynı katmanın üç kopyası var ve hangisinin doğru olduğunu kimse bilmiyor. Ekip büyüdükçe, veri paylaşıldıkça bu sorun büyür. Bu kurs, verinizi dosyalardan çıkarıp PostgreSQL ve PostGIS ile kurulan tek bir uzamsal veritabanına taşımayı ve ona SQL ile soru sormayı anlatıyor. SQL ya da veritabanı bilmeniz gerekmiyor; QGIS'te katman açabiliyorsanız başlayabilirsiniz.

Tek proje: Deprem Hazırlık Veritabanı

Kurs boyunca dağınık örnekler yerine tek bir veritabanı büyüyor. İçinde Türkiye'nin 81 ili ve 973 ilçesi, Türkiye ve çevresinde 2000–2025 arasında olmuş 3.455 deprem (USGS, M≥4), 405 aktif fay parçası, 6.569 sağlık tesisi, İstanbul'daki 132 toplanma alanı, İstanbul'un yükseklik ve arazi örtüsü rasterları ve Kadıköy–Üsküdar yol ağı var. Sorular da gerçek: Kuzey Anadolu Fayı'na 10 km'den yakın kaç deprem oldu? Hangi toplanma alanları dik yamaçta? Bir hastaneden 10 dakikada nereye ulaşılır? Köprüler kapanırsa yolculuk ne kadar uzar?

Neler var?
  • Giriş ve kurulum: Dosya tabanlı CBS ile sunucu farkı, PostgreSQL ve PostGIS kurulumu (Windows, macOS, Linux, Docker), pgAdmin, QGIS bağlantısı, şemalar, tablolar, kısıtlar, roller ve veri yükleme.
  • SQL: SELECT'ten pencere fonksiyonlarına; JOIN türleri, Türkçe karakter sorunları, il adı eşleştirme, görünümler.
  • Geometri: WKT, SRID, geometry ve geography; geometri üretme, düzeltme, tetikleyiciler; alan, tampon, kesişim, DBSCAN kümeleme, Voronoi, altıgen ızgara.
  • Uzamsal analiz ve performans: DE-9IM, uzamsal JOIN, en yakın komşu, koordinat dönüşümü; EXPLAIN okumak, GiST indeksi, sorguyu hızlandırmak.
  • Raster: DEM ve arazi örtüsü yükleme, değer okuma, istatistik, eğim, raster ile vektörü birlikte kullanmak.
  • Ağ analizi: OpenStreetMap'ten yol ağı (osm2pgrouting), pgRouting ile en kısa yol, en yakın hastane, erişim alanı, afet senaryosu.
  • Yedekleme: pg_dump ve pgAdmin Backup/Restore, yanlışlıkla silinen verinin kurtarılması, sürüm taşıma, otomatik yedek ve PITR.
Nasıl çalışıyoruz?

Sorgular pgAdmin'de yazılıyor, sonuçlar QGIS'te haritada kontrol ediliyor. Sık yapılan hatalar bilerek yapılıyor ve hata mesajı birlikte okunuyor. Her konunun son videosunda "videoyu durdurun, şunu deneyin" görevi var; çözümleri ve beklenen sonuçları ders notlarında. Kaynaklarda 13 ders notu (PDF), çalıştırmaya hazır SQL dosyaları ve her bölüm için bir veri paketi bulunuyor: Bölüm 1'in ham dosyaları ve her bölümün başı için bir veritabanı yedeği. Böylece videodaki sayıları kendi bilgisayarınızda birebir görürsünüz, takıldığınız yerde de bir sonraki bölüme yedekle geçebilirsiniz. Her Udemy bölümünün sonunda kısa bir quiz var.

Performans dersinin ikinci yarısı (4.17–4.21) ileri düzeydedir ve başlıklarında "İleri, isteğe bağlı" yazar. Atlarsanız sonraki derslerde kopukluk olmaz.

Sürümler

Videolar PostgreSQL 18, PostGIS 3.6, pgRouting 4.0, osm2pgrouting 3.0, pgAdmin 4 ve QGIS 4 ile çekildi. Fonksiyonların çoğu PostGIS 3.4 ve sonrasıyla da çalışır. QGIS 3.44 LTR kullanıyorsanız bazı menü adları farklı olabilir. Raster yükleme (raster2pgsql) ve OSM'den ağ üretme (osm2pgrouting) adımları terminalde gösteriliyor; bu araçlar sizde yoksa hazır yedeklerle aynı noktadan devam edersiniz.

Yapay zekâ kullanımı

Bu kursun anlatımı, eğitmenin kendi sesinden üretilmiş bir yapay zekâ ses kopyasıyla seslendirildi. Senaryo ve görsellerin hazırlanmasında yapay zekâ araçlarından yararlanıldı; bütün demolar gerçek yazılım ve gerçek veriyle çekildi, içerik eğitmen tarafından denetlendi.

Veri kaynakları ve lisanslar

Verilerin hepsi açık ve ücretsiz: OpenStreetMap (ODbL; il ve ilçe sınırları geoBoundaries üzerinden), GEM Global Active Faults (CC BY-SA 4.0), USGS deprem kataloğu ve Natural Earth (kamu malı), Copernicus DEM GLO-30, ESA WorldCover 2021 (CC BY 4.0) ve İBB Açık Veri Portalı. İl nüfus tablosu ders için üretilmiş sentetik bir tablodur, gerçek nüfus değildir. Tam atıf metinleri veri paketindeki lisans ve atıf dosyasında.

Bitirme projesi

Son videoda İstanbul'dan seçtiğiniz bir ilçe için bir "deprem hazırlık raporu" önerilir: depremler, en yakın fay, sağlık tesisleri, toplanma alanlarının eğimi, bir hastanenin erişim alanı ve hepsinin yedeklenmiş bir şemada durması. Proje isteğe bağlıdır ve kendi kendinize değerlendirmeniz için bir kontrol listesiyle gelir.

Bu kursta olmayanlar

Web'de harita yayını (GeoServer, vektör karo sunucuları) ve QGIS'te basılı harita paftası (Print Layout) bu kursun konusu değil; kapanışta yalnızca sonraki adım olarak anılıyor.

Who this course is for:

  • Verisini Shapefile ya da GeoPackage dosyalarında tutan ve bir sonraki adımı atmak isteyen QGIS kullanıcıları
  • Harita, geomatik, jeoloji, inşaat, çevre, orman ve maden mühendisleri ile öğrencileri
  • Şehir ve bölge planlama, coğrafya ve peyzaj mimarlığı öğrencileri
  • Belediyelerde ve kamu kurumlarında CBS/KBS biriminde çalışanlar
  • SQL bilen ama uzamsal sorgu, raster ya da pgRouting ile çalışmamış veri analistleri