Your cart is empty.
Keep shopping
Araştırma ve Kaynak Okuryazarlığı: Bilgiyi Sentezleme
New
1 students
Araştırma ve Kaynak Okuryazarlığı: Bilgiyi Sentezleme
Kitap, makale, tez, arşiv ve dijital kaynakları bulma, değerlendirme, doğrulama, karşılaştırma ve araştırma yazısı
Created byOkan Kaplan
Last updated 9/2026
Turkish
What you'll learn
- Kendi birikim, deneyim ve tanıklıklarını yazılabilir ve aktarılabilir bilgiye dönüştürmeyi öğreneceksiniz.
- Güvenilir akademik ve tarihsel kaynakları bulmayı, değerlendirmeyi, doğrulamayı ve doğru şekilde kaydetmeyi öğreneceksiniz.
- Bir iddiayı soruya dönüştürmeyi, kanıt aramayı ve farklı kaynaklardan elde edilen bilgileri karşılaştırmayı öğreneceksiniz.
- Kişisel deneyim ile doğrulanmış bilgiyi birbirinden ayırarak kaynaklı ve güvenilir metinler oluşturmayı öğreneceksiniz.
- Kitap, makale, tez, arşiv belgesi, sözlü tarih ve dijital kaynaklar gibi farklı kaynak türlerini sistemli biçimde kullanmayı öğreneceksiniz.
- Kaynakça, DOI, ISBN, ISSN, ORCID ve diğer bibliyografik bilgileri kullanarak ürettiğiniz bilginin izlenebilirliğini sağlamayı öğreneceksiniz.
- Yazdığınız metinleri düzenlemeyi, doğrulamayı, editörlükten geçirmeyi ve yayınlanabilir hâle getirmeyi öğreneceksiniz.
- Ürettiğiniz bilgileri uygun biçimde arşivlemeyi, çoğaltmayı ve gelecek kuşaklara aktarılabilecek kalıcı eserlere dönüştürmeyi öğreneceksiniz.
Explore related topics
Course content
7 sections • 33 lectures • 4h 15m total length
Requirements
- Bu kurs için önceden akademik yazarlık, araştırmacılık veya profesyonel editörlük deneyimine sahip olmanız gerekmez. Herhangi bir bölümden mezun olmanız veya belirli bir eğitim düzeyine sahip olmanız da şart değildir. Okuma ve yazma becerisine sahip olmanız ve öğrenmeye istekli olmanız yeterlidir. Kendi yaşamınızdan, mesleğinizden, eğitiminizden, ilgi alanlarınızdan veya çevrenizden edindiğiniz birikim, kurs boyunca geliştireceğiniz çalışmalar için başlangıç malzemeniz olacaktır. Derslerde kaynak bulma, sorgulama, doğrulama, kaynakça oluşturma, yazma, editörlük ve arşivleme süreçleri temel düzeyden başlayarak adım adım öğretileceği için daha önce bu konularla çalışmamış olabilirsiniz. Bilgisayar ve internet bağlantısı, özellikle dijital kaynak araştırmaları ve belge hazırlama aşamalarında faydalı olacaktır; ancak başlangıçta özel bir yazılım, profesyonel ekipman veya ücretli bir araç satın almanız gerekmez.
Description
Araştırma ve Kaynak Okuryazarlığı: Bilgiyi Sentezleme
Bir konu hakkında yazmak istediğinizde ilk yaptığınız şey nedir? İnterneti açıp arama yapmak mı? Birbirine benzeyen birkaç web sayfasını okumak mı? Bir kitaptan, makaleden veya videodan bulduğunuz bilgileri not almak mı? Peki bütün bunların sonunda yazdığınız bilgilerin gerçekten doğru olduğundan nasıl emin olabilirsiniz? Bir bilginin doğru olduğunu nereden biliyorsunuz? Kaynağınız güvenilir mi? Kaynak gerçekten iddianızı destekliyor mu? İki kaynak birbirinden farklı şeyler söylüyorsa hangisine güveneceksiniz? Ve belki de en önemlisi: Farklı kaynaklardan topladığınız bilgileri nasıl anlamlı bir esere dönüştüreceksiniz?
Araştırma ve Kaynak Okuryazarlığı: Bilgiyi Sentezleme kursu, tam olarak bu sorular üzerine kuruludur. Bu kurs size yalnızca “nasıl araştırma yapılacağını” anlatmaz. Araştırmaya başlamadan önce nasıl düşüneceğinizi, doğru soruyu nasıl kuracağınızı, hangi kaynakları kullanacağınızı, bir kaynağın güvenilirliğini nasıl değerlendireceğinizi, farklı kaynakları nasıl karşılaştıracağınızı ve sonunda elde ettiğiniz bilgileri nasıl kendi metninizin anlamlı bir parçasına dönüştüreceğinizi öğretir.
Çünkü iyi bir araştırma, çok fazla bilgi toplamak değildir. İyi araştırma, doğru soruya cevap veren doğru bilgiyi bulmak, o bilginin sınırlarını görmek ve farklı kaynaklardan gelen bilgileri anlamlı bir bütün içinde sentezleyebilmektir.
İnsan Neden Yazar?
Kursumuz doğrudan kaynak arama ekranıyla başlamıyor. Önce daha temel bir soruya dönüyoruz: İnsan neden bilgi bırakır? İnsanlık boyunca insanlar gördüklerini, öğrendiklerini, yaşadıklarını ve düşündüklerini başkalarına aktarmaya çalıştı. Sözlü anlatılar, kişisel notlar, mektuplar, günlükler, kitaplar, arşiv belgeleri, bilimsel makaleler, raporlar ve dijital kayıtlar bu büyük bilgi aktarım zincirinin farklı halkalarıdır.
Bir insanın kişisel notu ile yayımlanmış bir araştırma aynı şey değildir. Bir kişinin anlattığı deneyim ile deneysel olarak elde edilmiş bir veri aynı şey değildir. Bir toplumun hafızasında yaşayan bir anlatı ile arşiv belgesi aynı türden kanıt değildir. Fakat hepsi bilgi üretme ve bilgiyi geleceğe aktarma sürecinin bir parçasıdır.
Bu nedenle ilk bölümde yazının yalnızca bir iletişim aracı olmadığını; aynı zamanda insanlığın birikimini koruma, düzenleme ve geleceğe aktarma araçlarından biri olduğunu inceleyeceğiz. Kişisel bir not nasıl kalıcı bir esere dönüşür? Tecrübe nasıl kayda geçirilir? Sözlü bilgi yazılı bilgiye dönüştüğünde neler değişir? Bir bilginin geleceğe aktarılması neden kayıt biçimine bağlıdır? Bu sorularla başlayarak araştırmanın arkasındaki temel düşünceyi kuracağız.
Araştırmacının Zihni
Araştırma yalnızca bilgi toplama faaliyeti değildir. Araştırma aynı zamanda bir düşünme biçimidir. Bu nedenle ikinci bölümde araştırmacının zihinsel yaklaşımını ele alacağız.
Merak önemlidir. Fakat araştırma için yalnızca merak yeterli değildir. Merakı sorgulamaya dönüştürmek gerekir. Bir bilgiyle karşılaştığınızda “Bu doğru mu?” demek önemlidir. Fakat bundan daha güçlü sorular vardır: Bunu nereden biliyorum? Bu bilgi neye dayanıyor? Kim söylüyor? Ne zaman söylüyor? Hangi yöntemle elde edilmiş? Başka kaynaklar bunu destekliyor mu? Bu kaynak gerçekten benim iddiamı karşılıyor mu?
Bu sorular, araştırmacının zihinsel araçlarıdır. Kurs boyunca bilgi, inanç, görüş, deneyim ve iddia arasındaki farkları inceleyeceğiz. Bir kişinin bir şeyi yaşamış olması ile o şeyin bilimsel olarak kanıtlanmış olması arasındaki farkı göreceğiz. “Ben bunu gördüm” ile “bu durum hakkında güvenilir kanıt bulunmaktadır” ifadelerinin neden aynı anlama gelmediğini inceleyeceğiz.
Aynı zamanda araştırmacının en önemli becerilerinden biri olan “bilmediğimi bilmek” üzerine çalışacağız. Çünkü araştırmanın başlangıç noktası çoğu zaman bilgi değil, bilgi eksikliğidir.
Kendi Birikiminizi Araştırma Malzemesine Dönüştürün
Araştırma yaparken yalnızca dışarıdaki kaynaklara bakmayız. Her insanın zaten bir bilgi ve deneyim birikimi vardır. Notlar, kitaplar, kişisel gözlemler, deneyimler, konuşmalar, eski çalışmalar, fotoğraflar, belgeler ve hatırlanan bilgiler bir başlangıç noktası oluşturabilir.
Fakat kişisel birikim henüz sistematik bir araştırma değildir. Bu nedenle kursun üçüncü bölümünde kendi bilgi birikiminizi haritalamayı öğreneceksiniz.
Elinizde ne var? Neleri biliyorsunuz? Neleri yalnızca deneyimlediniz? Hangi konularda belirsizlik var? Hangi bilgilerin tekrar kontrol edilmesi gerekiyor? Hangi soruların cevaplanması için dış kaynaklara ihtiyaç duyuyorsunuz?
Bu aşamada kişisel birikiminizi bir araştırma dosyasına dönüştürmeyi öğreneceksiniz. Bilinen, bilinmeyen ve araştırılması gerekenler birbirinden ayrılacak. Böylece araştırmaya rastgele başlamayacak, nereden başlayacağınızı görebileceksiniz.
Konudan Araştırma Sorusuna
Bir araştırmanın kaderini çoğu zaman ilk sorusu belirler. “Osmanlı tarihi hakkında araştırma yapmak istiyorum.” Bu bir konu olabilir. Fakat henüz iyi bir araştırma sorusu değildir. “Osmanlı'da belirli bir dönemde belirli bir kurum nasıl değişti?” gibi daha sınırlandırılmış bir soru, araştırmanın yönünü belirlemeye başlar.
Dördüncü bölümde geniş bir konuyu araştırılabilir bir soruya dönüştürmeyi öğreneceksiniz. İyi soru ve kötü soru arasındaki farkları inceleyeceğiz. Ana soruyu ve alt soruları oluşturacağız. Bir araştırma sorusunun nasıl parçalanabileceğini göreceğiz. Ardından bütün bu soruları bir araştırma soruları ağacı içinde organize edeceğiz.
Bu yapı, özellikle tarih, edebiyat, biyografi, bilim, kültür, toplum ve çeşitli araştırma projelerinde konunun dağılmasını önlemek için kullanılabilecek güçlü bir yöntemdir.
Kaynak Dünyasını Tanıyın
Araştırmanın merkezine geldiğimizde artık şu soruyu soracağız: Kaynak nedir?
Her bilgi kaynağı aynı değildir. Bir günlük başka bir tür kaynaktır. Bir bilimsel makale başka bir türdür. Bir tez, kitap, arşiv belgesi, rapor, veri seti, röportaj veya sözlü tarih kaydı farklı özelliklere sahiptir.
Bu nedenle beşinci bölümde kaynak dünyasını sistematik biçimde tanıyacağız. Birincil kaynak nedir? İkincil kaynak nedir? Bir kaynağın araştırmadaki rolü nedir? Birincil kaynak her zaman daha mı güvenilirdir? İkincil kaynak ne zaman daha yararlı olabilir? Kitap, makale, tez, rapor, veri ve arşiv belgeleri nasıl değerlendirilir?
Bu soruların cevaplarını örnekler üzerinden ele alacağız. Buradaki temel amacımız “iyi kaynak / kötü kaynak” şeklinde ezberlenmiş basit bir liste oluşturmak değildir. Asıl amaç, kaynağın araştırma sorusuyla ilişkisini değerlendirebilmektir.
Akademik Kaynaklarla Çalışmayı Öğrenin
Araştırmanın bir sonraki aşamasında akademik kaynaklarla tanışacağız. Bir makalenin yalnızca başlığına bakarak onun sizin araştırmanız için yararlı olduğunu söyleyemezsiniz. Özet önemlidir. Fakat özet de tek başına yeterli değildir.
Araştırma sorusu nedir? Hangi yöntem kullanılmıştır? Veriler nereden gelmektedir? Sonuçlar ne söylüyor? Araştırmanın sınırları nelerdir? Hangi kaynaklara dayanılmıştır?
Bu soruların tamamı bir akademik kaynağı anlamak için önemlidir. Kurs boyunca akademik kaynakları gözünüzde büyütmeden incelemenin pratik bir yöntemini geliştireceğiz.
Ayrıca DOI, ISBN, ISSN, ORCID ve benzeri bibliyografik bilgilerin ne işe yaradığını öğreneceksiniz. Amaç akademik kısaltmaları ezberlemek değildir. Amaç, kullandığınız kaynağın kimliğini doğru kaydedebilmek, gerektiğinde aynı kaynağa tekrar ulaşabilmek ve yazdığınız bir bilginin kaynağına kadar geri gidebilmektir.
Kaynak Arama Ustalığı
İnternette arama yapmak ile araştırma yapmak aynı şey değildir. Bir arama motoruna soru yazmak yalnızca başlangıçtır. Asıl mesele, çıkan sonuçlar arasında araştırma sorunuzla gerçekten ilişkili kaynakları bulabilmektir.
Bu nedenle kaynak arama sürecinde daha sistematik bir yaklaşım geliştireceğiz. Anahtar kelimeleri nasıl oluşturabilirsiniz? Bir araştırma sorusunu arama ifadelerine nasıl dönüştürebilirsiniz? Farklı kaynak türlerine nasıl ulaşabilirsiniz? Bir kaynağın izini nasıl sürebilirsiniz? Bir kaynakta kullanılan başka bir kaynağı nasıl bulabilirsiniz?
Bu süreçte araştırmanın yalnızca arama kutusuna kelime yazmak olmadığını göreceksiniz.
Bir Kaynağın Güvenilirliğini Nasıl Değerlendirirsiniz?
İnternette bulunabilen her bilgi güvenilir değildir. Fakat bunun tersi de doğrudur: İnternette bulunuyor olması bir kaynağı otomatik olarak değersiz yapmaz.
Önemli olan kaynağın niteliğini değerlendirebilmektir. Kaynağı kim üretmiş? Ne zaman yayımlanmış? Bilgi neye dayanıyor? Kaynak hangi yöntemle oluşturulmuş? Yazar veya kurum konu hakkında yetkin mi? İddialar başka kaynaklarla destekleniyor mu? Kaynak birincil kanıta mı dayanıyor? Kullanılan veri kontrol edilebilir mi? Kaynak, sizin araştırma sorunuzdaki iddiayı gerçekten destekliyor mu?
Bu sorular üzerinden kaynak değerlendirme alışkanlığı geliştireceğiz. Ayrıca kaynağın kimliğini doğrulamak ile kaynağın içindeki bilginin doğruluğunu değerlendirmek arasındaki farkı da göreceğiz.
Bir kaynağın gerçekten var olması, içindeki her bilginin doğru olduğu anlamına gelmez. Bu ayrım araştırmacı-yazarlığın temel noktalarından biridir.
Kanıtı Okumayı Öğrenin
Bir kaynakta bir bilgi bulunması, o bilginin otomatik olarak sizin iddianızı kanıtladığı anlamına gelmez. Bu nedenle araştırmanın önemli aşamalarından biri kanıtı doğru okumaktır.
Kaynak ne söylüyor? Tam olarak neyi söylüyor? Neyi söylemiyor? Bir cümleyi bağlamından kopardığınızda anlam değişiyor mu? Kaynağın vardığı sonuç ile sizin çıkardığınız sonuç aynı mı?
Bir araştırmanın sonucu, düşündüğünüzden daha sınırlı olabilir. Bir tarihsel belge, tek başına bütün dönemi temsil etmeyebilir. Bir kişinin tanıklığı önemli olabilir; ancak kişisel deneyimin kapsamı ile genel bir toplumsal gerçeklik iddiasının kapsamı aynı değildir.
Bu nedenle kurs boyunca yalnızca “kanıt var mı?” sorusunu değil, “Bu kanıt tam olarak neyi destekliyor?” sorusunu da kullanacağız.
Bilgiyi Sentezleyin
Kursun son bölümünde bütün parçaları bir araya getireceğiz. Çünkü iyi bir araştırma, kaynakların arka arkaya sıralanmasından oluşmaz.
Şöyle bir metin düşünün: Birinci kaynak bunu söylüyor. İkinci kaynak şunu söylüyor. Üçüncü kaynak başka bir şey söylüyor. Dördüncü kaynak ise farklı bir bilgi veriyor.
Bu henüz güçlü bir araştırma metni değildir. Araştırmacı-yazarın görevi, bu bilgilerin arasındaki ilişkileri ortaya koymaktır.
Hangi kaynaklar aynı noktayı destekliyor? Hangileri birbirinden ayrılıyor? Neden farklılaşıyorlar? Hangi bilgi daha güçlü? Hangi bilginin sınırları var? Bütün bunlardan hareketle araştırma sorusuna nasıl cevap verilebilir?
İşte burada sentez devreye girer.
Farklı kaynaklardan elde edilen bilgileri karşılaştıracak, ortak noktaları ve ayrışmaları belirleyecek, önemli bilgileri seçecek ve bunları kendi metninizin mantığı içinde düzenleyeceksiniz.
Araştırma notlarından ilk sentez paragrafına geçeceğiz. Böylece kaynakları yalnızca aktaran değil, kaynaklar arasında ilişki kuran bir yazar olmaya başlayacaksınız.
Araştırmacıdan Yazara
Kursun sonunda ulaşmak istediğimiz nokta yalnızca iyi kaynak bulabilmek değildir. Asıl hedef, araştırma sürecini bir eser üretme sürecine dönüştürebilmektir.
Araştırmacı bilgi toplar. Yazar bilgiyi anlamlandırır. Editör bilgiyi düzenler. Ve ortaya çıkan eser, daha sonra başka insanların kullanabileceği yeni bir bilgi kaynağı haline gelebilir.
Bu nedenle kursun son derslerinde yazar, editör ve geleceğe aktarım ilişkisini ele alacağız. Kendi araştırma notlarınızdan hareketle daha düzenli, izlenebilir ve anlamlı bir metin oluşturmayı öğreneceksiniz.
Bu Kurs Kimler İçin?
Bu kurs; tarih araştırması yapmak isteyenler, edebiyat ve kültür araştırmalarıyla ilgilenenler, biyografi ve belgesel hazırlayanlar, akademik araştırmaya yeni başlayanlar, makale, araştırma yazısı veya inceleme hazırlayanlar, kitap ve tez kaynaklarını daha bilinçli kullanmak isteyenler, internette karşılaştığı bilgileri doğrulamak isteyenler, içerik üretirken güvenilir kaynak kullanmak isteyenler, kendi bilgi ve deneyimlerini kalıcı bir esere dönüştürmek isteyenler ve araştırmacı-yazar olma becerisini geliştirmek isteyenler için tasarlanmıştır.
Kursa katılmak için akademisyen olmanız gerekmez. Karmaşık akademik terminolojiyi önceden bilmeniz de gerekmez. Temel amaç, araştırmayı ulaşılması zor ve yalnızca uzmanlara ait bir faaliyet olmaktan çıkarıp uygulanabilir bir düşünme ve üretme sistemine dönüştürmektir.
Kurs Sonunda Ne Kazanacaksınız?
Kursu tamamladığınızda bir araştırma konusuna daha sistematik yaklaşabileceksiniz. Kendi bilgi birikiminizi haritalayabilecek, bilinen ve bilinmeyenleri ayırabilecek, araştırılması gereken noktaları belirleyebileceksiniz.
Bir konuyu araştırma sorusuna dönüştürebilecek ve ana soruyu alt sorulara ayırabileceksiniz. Birincil ve ikincil kaynakları tanıyabilecek, kitap, makale, tez, rapor, veri ve arşiv gibi farklı kaynak türlerini birbirinden ayırabileceksiniz.
Akademik kaynakları daha bilinçli okuyabilecek, bibliyografik bilgileri doğru şekilde kaydedebileceksiniz. Kaynakların kimliğini ve niteliğini sorgulayabilecek, bir iddiayı farklı kaynaklarla karşılaştırabileceksiniz.
Bir kaynağın gerçekten neyi kanıtladığını ve hangi noktada sınırlandığını değerlendirebileceksiniz. Ve en önemlisi, farklı kaynaklardan topladığınız bilgileri yalnızca art arda sıralamak yerine sentezleyerek kendi araştırma metninizi oluşturabileceksiniz.
Bilgi Toplamak Değil, Bilgiyle Çalışmak
Günümüzde bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay. Fakat bilgiye ulaşmanın kolaylaşması, doğru bilgiye ulaşmayı otomatik olarak kolaylaştırmıyor. Tam tersine, çok fazla bilgi arasından doğru olanı seçmek daha önemli hale geliyor.
Bir arama motorunda binlerce sonuç bulabilirsiniz. Yüzlerce kitap okuyabilirsiniz. Onlarca makale inceleyebilirsiniz. Fakat araştırmanızın sonunda hâlâ “Bu bilgiyi nereden biliyorum?”, “Bu kaynak neden güvenilir?”, “Bu kanıt tam olarak neyi gösteriyor?”, “Farklı kaynaklar neden farklı sonuçlara ulaşıyor?” ve “Bütün bu bilgileri nasıl anlamlı bir metne dönüştüreceğim?” sorularına cevap veremiyorsanız araştırma süreciniz henüz tamamlanmış değildir.
Bu kursun temel amacı tam burada ortaya çıkar: Bilgi toplamak yerine bilgiyle çalışmayı öğrenmek.
Kaynağı yalnızca bulmak değil, değerlendirmek. Bilgiyi yalnızca aktarmak değil, doğrulamak. Kaynakları yalnızca çoğaltmak değil, karşılaştırmak. Ve sonunda farklı kaynaklardan gelen bilgileri kendi düşünsel yapınız içinde sentezlemek.
Çünkü iyi bir araştırmacı, internette bulduğunu yazan kişi değildir.
İyi bir araştırmacı; sorusunu kuran, kaynağını seçen, kanıtını sorgulayan, farklı bilgileri karşılaştıran, belirsizlikleri gören ve elde ettiği bilgiyi anlamlı bir esere dönüştürebilen kişidir.
Bu kursun sonunda hedefimiz tam olarak budur: Sizi bilgi arayan kişiden, kaynakları değerlendiren araştırmacıya; araştırmacıdan da bilgiyi anlamlandırıp geleceğe aktarabilen araştırmacı-yazara dönüştürmek.
Araştırın. Kaynakları sorgulayın. Kanıtları karşılaştırın. Bilgiyi sentezleyin. Ve kendi eserinizi oluşturun.
Who this course is for:
- Bu kurs, sahip olduğu bilgi, deneyim, gözlem, mesleki birikim veya yaşam tecrübesini düzenli, güvenilir ve kalıcı bir esere dönüştürmek isteyen herkes için hazırlanmıştır. Yazarlığa yeni başlayanlar, araştırma yapmayı öğrenmek isteyenler, kendi alanında bilgi üretmek isteyenler, akademik veya akademi dışı kaynaklarla çalışmak isteyenler, aile ve yerel tarihini kayıt altına almak isteyenler, mesleki tecrübelerini gelecek kuşaklara aktarmak isteyenler ve yazdığı bilgilerin doğrulanabilir ve izlenebilir olmasını isteyenler bu kurstan yararlanabilir. Daha önce hiç kitap, makale veya araştırma yazmamış olmanız engel değildir. Kurs; birikimin fark edilmesinden başlayarak doğru soruyu sorma, kaynak bulma, kaynakları değerlendirme ve doğrulama, bilgiyi sentezleme, yazma, editörlük, kaynaklandırma, arşivleme ve geleceğe aktarma süreçlerini adım adım öğrenmek isteyen katılımcılara yöneliktir. Temel amaç yalnızca iyi yazı yazmak değil, kişinin kendi birikimini güvenilir bilgiye dönüştürerek başkalarının yararlanabileceği kalıcı bir kaynak oluşturabilmesini sağlamaktır.