
Merhaba, Grafik Tasarımcılar için Telif Hakları Eğitimine hoş geldiniz.
Bu kurs, telif haklarının temel kavramlarını öğrenmenizi, eserlerinizi maddi olarak korumanızı ve başkalarının çalışmalarını hukuka uygun kullanmanızı sağlamak amacıyla hazırlandı.
İlk bölümde kursun yapısını ve amaçlarını tanıyacak, sonraki modüllerde eser kavramını, maddi ve manevi hakları, marka ve tasarım tescilini ve telif hakkı ihlallerine karşı alabileceğiniz önlemleri öğreneceksiniz. Teorik bilgiler ve örnek olay analizleri eşliğinde ilerleyeceğiniz eğitim boyunca, tasarımlarınızın izinsiz kullanımına karşı nasıl müdahale edeceğinizi ve hukuki süreçleri nasıl yöneteceğiniz konusunda bilgilendirileceksiniz.
Bu derste fikrî mülkiyetin ne olduğu ve hangi eserlerin koruma kapsamına girdiği ele alınmaktadır.
Fikri mülkiyet, eser üzerinde sahip olunan maddi ve manevi hakları ve komşu hakları kapsar ve telif hakları ile sınai haklar olarak iki ana gruba ayrılır.
Eser kavramı, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 1. maddesine göre; fikri çabanın ürünü olması, sahibine özgü nitelik taşıması, somutlaşmış olması ve kanunda sayılan türlerden birine girmesi şartlarına bağlıdır. Kanun, eserleri ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserleri olmak üzere dört gruba ayırır. Bu kursun odağındaki “güzel sanat eserleri” ise; resim (yağlı, suluboya, desen, gravür, kaligrafi vb.), heykel ve kabartmalar, mimari eserler, el işleri, minyatür, süsleme sanatı, fotoğrafik eserler, grafik ve karikatür çalışmaları, tiplemeler gibi estetik değere sahip ürünleri kapsar.
Eser sahipliği, Kanun’un 8. maddesinde, eseri meydana getiren kişiye atfedilir. Birden fazla kişinin katkısı olduğunda, katkıların ayrılabilir olması hâlinde “müşterek eser”, ayrılamaz bütün oluşturduğunda ise “elbirliği eseri” söz konusu olur. Müşterek eserlerde her bölüm bağımsız eser sayılır, sahipler bölümleri üzerinde maddi ve manevi haklarını kullanır ve tüm haklar oybirliğiyle yönetilir. Elbirliği eserinde ise eser bütünsel olarak ortaklaşa korunur, adi ortaklık mahiyetinde oybirliğiyle karar verilir. Her iki türde de itibara zarar veren durumlarda ilgili eser sahibi bireysel hukuki yollara başvurabilir.
Bu derste, eser sahibinin haklarına odaklanıyoruz.
Bir eser ancak somutlaşarak alenileştiğinde hukuki koruma ve tasarruf imkânı doğar. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 20. maddesine göre eser sahibinin mali hakları, eserden maddî yarar sağlama ve başkalarının izinsiz kullanmasını engelleme yetkileridir.
Mali haklar; işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim (işaret, ses veya görüntü nakli) hakları ile 45. maddede düzenlenen pay ve takip hakkını kapsar. Bu haklar tekel niteliği taşıyarak eser sahibine imtiyaz tanır ve her biri birbirinden bağımsız olarak devredilebilir, lisanslanabilir, kiralanabilir veya rehin konusu yapılabilir. Örneğin bir grafik tasarımın çoğaltma hakkı bir kişiye, yayma hakkı başka bir kişiye verilebilir; bir hakkın devri diğerini etkilemez.
Kanunun 13. maddesinde eser sahibinin hakları “mali haklar” ve “manevi haklar” olarak ayrılır.
Manevi haklar, eser sahibinin adının belirtilmesi, eserin bütünlüğünün korunması ve onuruna zarar verecek değişikliklerin önlenmesi gibi korumaları içerir. Bu ayrım, İnsan Hakları Beyannamesi 27. maddesi ve Bern Sözleşmesi’nde de yer alır; zira manevi haklar, mali haklardan bağımsız olarak eserin tahrifine veya itibar zedeleyici müdahalelere karşı koruma sağlar.
Mali hakların kaynağı, matbaa imtiyazına kadar uzanır; günümüzde “copyright” terimiyle tanımlanan bu haklar, eser sahibine ekonomik kazanç ve tekel olanağı sunar. Eser sahibi, mali haklarını bizzat veya temsilcisi aracılığıyla devredebilir, mirasçılarından devralabilir ve süre, yer, konu bakımından sınırlı ya da sınırsız olarak başkalarına tanıyabilir. Böylece hem ekonomik çıkarları hem de yaratıcı kimlik ve itibarları güvence altına alınmış olur.
Bu derste eser sahibinin beş temel mali hakkı özetleniyor:
1. İşleme Hakkı
Asıl eserden hareketle ortaya çıkan yeni “işlenme eser” üzerinde sahibine ait münhasır haktır. Eser sahibinin izniyle çeviri, uyarlama veya başka değişiklikler yapılabilir; aksi takdirde, ekonomi amaçla ya da kamuya sunma halinde izin gereklidir. İşleme hakkı, yazılı sözleşmeyle devredilebilir ve devralan, işlenme eser üzerinde maddî ve manevî haklara sahip olur. Şeref ve itibar zedeleyici değişikliklere karşı koruma, devrin varlığına bakılmaksızın devam eder. Tecavüz halinde men, ref’î ve tazminat davaları ile cezai müeyyideler uygulanır.
2. Çoğaltma Hakkı
Eserin bir nüshasının ya da örneğinin baskı, fotokopi, CD, bant vb. araçlarla tamamen veya kısmen yeniden tespiti bu hakkın konusudur. Dijital ortamda yapılan tüm kopyalar da çoğaltma sayılır. Bir nüsha bile ekonomik kullanımda yeterlidir. İhlâlde, nüshaların ve çoğaltma araçlarının imhası veya tazminat talebi, ayrıca üç katı bedel isteme imkânı vardır.
3. Yayma Hakkı
Eserin aslı ya da çoğaltılmış nüshalarının satış, kiralama, ödünç verme veya diğer yollarla dağıtımına ilişkin münhasır haktır. Yurt dışında çoğaltılıp getirilmesi de izne tabidir (paralel ithalat yasağı). Yazılı devir mümkündür.
4. Temsil Hakkı
Eserin doğrudan (sergi, gösterim) veya dolaylı (ses/görüntü nakliyle internette, televizyonda) kamuya sunulması bu hakkı oluşturur. Tecavüz halinde men, ref’î ve tazminat davaları ile cezai müeyyideler uygulanır.
5. Umuma İletim Hakkı
Radyo‐TV, uydu, kablo veya dijital yayın araçlarıyla eserin halka iletilmesi hakkıdır. Temsil hakkının bir türü olarak aynı sınırlamalara ve korumalara tabîdir; yazılı devir mümkündür.
Mali Haklara Örnekler
Merhaba bir önceki dersimizde gördüğümüz mali hakları bu bölümde örnekler vererek pekiştiricez.
1. İşleme Hakkı yani Eserin Dönüştürülmesi, Uyarlanması)
Bu hak, mevcut bir tasarımın veya eserin belirli özelliklerini temel alarak, onunla bağlantılı yeni ve özgün bir eser ortaya koymayı kapsar. Grafik tasarımda örnekler:
Logo Adaptasyonu: Var olan bir kurumsal logonun, özel bir kampanya veya ürün lansmanı için modernize edilip, renk ve formda uyarlamalarla yeniden tasarlanması.
Poster Tasarımının Yeniden Yorumu: Klasik bir film afişinin temel ögelerini alıp, günümüz trendlerine uygun minimalist veya soyut bir poster oluşturulması.
Dijital Kolaj Oluşturma: Farklı grafik öğeler (fotoğraflar, illüstrasyonlar, tipografi) bir araya getirilerek tamamen yeni bir dijital kompozisyon elde edilmesi.
Ambalaj Tasarımında Revizyon: Mevcut bir ürün ambalajı tasarımının, tüketici beklentilerine göre yeniden düzenlenip özgün ögeler eklenerek güncellenmesi.
Reklam Kampanyası İçin Adaptasyon: Daha önce hazırlanmış bir tasarımın, farklı mecralarda (sosyal medya, billboard, dijital reklam) kullanılacak biçimde uyarlanması.
2. Çoğaltma Hakkı (Eserin Kopyalanması)
Bu hak, orijinal veya türetilmiş grafik tasarım eserinin fiziksel ya da dijital ortamda kopyalarının çıkarılmasını kapsar.
Baskı Ürünleri: Bir tasarımın poster, broşür veya kitap kapağı gibi basılı materyaller üzerinde kopyalanması.
Dijital Kopyalar: Eserin yüksek çözünürlüklü dijital kopyalarının, web siteleri veya sosyal medya için hazırlanması.
Portföy Baskıları: Tasarımcının eserlerini sergi veya mülakatlarda sunmak üzere yüksek kalitede çoğaltması.
Merchandise Ürünleri: T-shirt, kupa, çanta gibi ürünlere uygulanarak tasarımın kopyalarının oluşturulması.
Reklam Malzemeleri: Billboard, afiş veya dijital reklam panoları gibi çeşitli reklam ortamlarında kullanılmak üzere tasarımın tekrar üretimi.
3. Yayma Hakkı (Eserin Dağıtılması)
Bu hak, grafik tasarım eserlerinin aslı veya kopyalarının, satışını veya kiralanmasını içerir.
Galeride Sergi: Tasarım eserlerinin sanat galerilerinde veya fuarlarda sergilenerek izleyiciye sunulması.
Online Satış: Dijital sanat platformlarında veya e-ticaret sitelerinde tasarım eserlerinin satışa sunulması.
Baskı Yayını: Tasarımın dergi, gazete veya kitap gibi basılı yayınlarda yer alması.
Katalog ve Broşür Dağıtımı: Tanıtım amacıyla hazırlanan kataloglarda veya broşürlerde eserin yer alması.
Reklam ve Promosyon: Tasarımın, çeşitli reklam kampanyaları kapsamında farklı medyalara dağıtılarak kamuya ulaşması.
4. Temsil Hakkı (Eserin Kamuya Sunulması)
Bu hak, grafik tasarımın izleyiciler tarafından kamuya açık yerlerde veya etkinliklerde görsel olarak sunulmasını kapsar.
Sergilerde Sunum: Tasarım eserlerinin müze veya sanat sergilerinde halka açık şekilde sergilenmesi.
Dijital Ekran Gösterimi: Alışveriş merkezleri veya kamu alanlarındaki dijital ekranlarda tasarımın gösterilmesi.
Festival ve Etkinliklerde Tanıtım: Tasarımın, ulusal ya da uluslararası tasarım festivallerinde veya etkinliklerde izleyiciye sunulması.
Konferans ve Seminerlerde Kullanım: Görsel sunum materyali olarak tasarımın konferanslarda veya seminerlerde projeksiyonla gösterilmesi.
Sosyal Medya Yayını: Tasarımın, Instagram, Facebook gibi platformlarda geniş kitlelere ulaştırılarak kamuya sunulması.
5. Umuma İletim Hakkı (Eserin Dijital veya Yayın Ortamında Aktarılması)
Bu hak, grafik tasarım eserlerinin dijital yayınlar, online platformlar veya diğer teknolojik araçlarla umuma iletilmesini kapsar.
Online Sanat Platformları: Dijital galerilerde veya sanat platformlarında tasarım eserlerinin canlı olarak yayınlanması.
Webinar ve Dijital Sergiler: Tasarımın, online sergi ve webinarlar aracılığıyla izleyicilere sunulması.
Mobil Uygulama Yayını: Tasarımın, mobil uygulamalar üzerinden kullanıcılara ulaştırılması (örneğin, dijital reklam kampanyaları).
Sanal Gerçeklik (VR) Uygulamaları: VR ortamlarında tasarım eserlerinin sergilenerek izleyicilere deneyim sunması.
Dijital Reklam Yayınları: Sosyal medya ve internet reklamcılığı kapsamında tasarımın, dijital platformlar üzerinden umuma iletilmesi.
Bu derste eser sahibinin kişiliğine sıkı sıkıya bağlı “manevi haklar” ele alınmaktadır. Maaddi hakların aksine devredilemeyen bu haklar, yaratıcı ile eser arasındaki manevi bağı korur ve eser satılsa bile sahibinin şeref ve itibarını gözetir. Kanunda 14–17. maddelerde dört temel grup halinde düzenlenmiştir:
Umuma Arz yani Eseri Kamuya Sunma Hakkı : Eserin topluma ilk kez tanıtılması (umuma arz) geri alınamaz bir fiildir; eser sahibinin şeref ve itibarını zedeleyecek nitelikteki yayın veya sunumları men etme hakkı vardır. Sunma zamanı ve koşullarını belirleme yetkisiyle, eserin başarısına katkı sağlayacak zamanlama ve mekân seçimi sahibine aittir.
Adın Belirtilmesi Hakkı: Eser sahibinin adının, müstear adının veya isimsiz yayımlanma tercihlerinin korunması, eser sahibinin tanınmasını sağlar. Başkasının eserini sahiplenmesini veya yanlış adlandırılmasını engeller; ihlal halinde tespit, men ve tazminat davaları açılabilir.
Bütünlüğün Korunması (Değişiklikleri Men): Eserin dış görünümüne veya bağlamına yapılacak müdahaleleri yasaklar. Doğrudan (maddenin kendisi üzerinde) ya da dolaylı (farklı bir eserin parçası olarak) değişiklikler, eser sahibinin izni olmadan gerçekleştirilemez.
Aslına Ulaşma Hakkı: Özellikle yağlı/suluboya tablolar, gravür, heykel gibi geleneksel güzel sanat eserlerinde, eser sahibinin malikten eserin aslına veya uygun nüshasına erişme ve kontrol etme yetkisi vardır. Diğer sanat dallarında bu hak tanınmamıştır.
Manevi haklar, eser sahibinin kişiliğinin ve yarattığı eserin bütünlüğünün korunmasını hedefler; ihlallerde men, ref’î ve tazminat davaları ile cezai müeyyideler söz konusudur.
Bu bölümde bir önceki derste anlatılan Manevi Haklara örnekler verilmektedir.
Bu bölümde beş temel mali hakkın ihlâl örnekleri kısaca özetlenmiştir:
İşleme Hakkı İhlâlleri
Meşhur bir logonun özgün renk ve biçim unsurları izin alınmadan değiştirilerek yeni bir tasarım oluşturulması,
Ünlü bir posterin düzeni ve stili izinsiz uyarlanarak kendi versiyonunuzun hazırlanması,
Dijital illüstrasyona filtre ve efektlerle müdahale edilip yeni eser haline getirilmesi,
Popüler bir marka afişinin düşük çözünürlük unsurlarıyla yeniden düzenlenmesi.
Çoğaltma Hakkı İhlâlleri
Dergide yayımlanan afişin tasarımını izinsiz kopyalayıp başka bir mecrada kullanmak,
Sözleşmeyle sınırlı adet yerine on kat fazla basım yapmak,
Tek site lisanslı bir görseli birçok web sitesine izinsiz taşımak,
Bir posterin dijital dosyasını NFT’ye dönüştürüp çeşitli platformlara yüklemek.
Yayma Hakkı İhlâlleri
Afişi izinsiz olarak internette ücretsiz indirilebilir hâle getirmek,
Fiziksel kopyalarını izinsiz basıp satmak,
İllüstrasyonun NFT platformlarında satışa sunulması,
Tasarımınıza ait fontu izinsiz satarak gelir elde edilmesi.
Temsil Hakkı İhlâlleri
Sadece galeride sergilenmesi kararlaştırılan tasarımın internette yayınlanması,
Lisanslı kampanya afişinin izinsiz kafe duvarında sergilenmesi.
Umuma İletim Hakkı İhlâlleri
Bilgisayarınızda özelken izniniz olmadan canlı yayında paylaşılması,
Hazırlanan ancak henüz yayımlanmamış albüm kapağının internete yüklenmesi,
Onay bekleyen film afişinin sosyal medyada “vizyon tarihi” duyurularıyla kamuya sunulması.
Bu örnekler, eser sahibinin ekonomik çıkarlarını ve tasarım bütünlüğünü koruyan mali haklara yönelik tipik ihlâlleri göstermektedir.
Bu derste marka kavramı ve unsurları anlatılmaktadır.
Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden; kişisel isim, sözcük, şekil, renk, harf, sayı, ses, üç boyutlu biçim veya ambalaj gibi her tür işarettir. Bu “işaret”in marka olabilmesi için ayırt edicilik ve sicilde açıkça gösterilebilirlik şarttır. Her marka bir işaret iken, her işaret marka değildir; marka, işaretler içinde ayırt edici olan ve sicile tescil edilebilen alt kümeyi oluşturur.
Marka işareti olarak tescil edilebilecek öğeler arasında gerçek veya tüzel kişi adları, sloganlar, logolar, hologramlar, etiketler, üç boyutlu ambalaj şekilleri, notalar, formüller, kodlar ve hatta sesler vardır. Renk tek başına genellikle marka sayılmaz; ancak ayırt edici sözcük veya şekil eşlik ettiğinde mümkündür. Harf, sayı veya bunların kombinasyonları da tescil edilebilir (örneğin “A101” veya “EPD”).
Ayırt edicilik, markayı oluşturan olmazsa olmaz niteliktir; zira marka, tüketicinin gözünde belirli mal veya hizmeti rakiplerinden ayırmalıdır. Ayırt edici olmayan işaretler direk reddedilir.
Marka; coğrafi işaret, ticaret unvanı, işletme adı, endüstriyel tasarım ve internet alan adları gibi kavramlarla karıştırılır. Coğrafi işaret ürünün kaynağına işaret ederken, marka belirli bir işletmeyi değil mal veya hizmetini tanıtır. Ticaret unvanı ve işletme adı bir işletmeyi ayırt eder; marka ise ürününü. Endüstriyel tasarım, ürünün görünümüyle ilgilenirken, marka işaret işlevi görür. İnternet alan adı ise elektronik adres olup marka niteliği taşımaz. Böylece marka; koruma alanı, işlevi ve tescil koşullarıyla diğer sınai mülkiyet araçlarından ayrılır.
Bu derste marka hakkının kazanılması ve tescil süreci özetlenmiştir. Türkiye’de marka hakkı, TÜRKPATENT’in tuttuğu aleni sicile kaydolmakla elde edilir (“tescil ilkesi”); koruma, tescilin ilan tarihiyle başlar. Öncelik ilkesi gereğince aynı işaret için ilk başvuru sahibi marka hakkını kazanır; sonraki başvurular ancak sahibin izniyle tescil edilebilir.
Marka hakkı, sahibine markayı dilediği gibi kullanma; devir, rehin, lisans, haciz gibi hukuki işlemler yapma; izinsiz kullanımı men etme; tazminat ve cezai yaptırım talep etme yetkileri sağlar.
Tescil süreci yedi aşamada ilerler:
Marka Araştırması: TÜRKPATENT veri tabanı ve sektörel analizle benzer işler tespit edilir; itiraz riski azaltılır.
Başvuru Hazırlığı: Eksiksiz doldurulmuş başvuru formu, marka örneği, Nice sınıfı seçimi, vekaletname ve ücret dekontu hazırlanır.
Başvurunun Yapılması: EPATS veya e-Devlet üzerinden elektronik başvuru ile kayıt numarası alınır.
Şekli İnceleme: Belgelerin tamlığı ve ücretin yatırılması kontrol edilir; eksik varsa 2 ay içinde tamamlanması istenir.
Detaylı İnceleme: Ayırt edicilik, kamu düzeni, benzerlik ve yasaklı unsurlar açısından hukuki ve teknik değerlendirme yapılır.
Yayın Aşaması: Resmi Marka Bülteni’nde 2 ay süreyle ilan edilir; itirazlar varsa uzmanlarca değerlendirilip karara bağlanır.
Tescil Kararı ve Belge Düzenleme: İtiraz yoksa veya reddedildiyse tescil kararı verilir, ek ücret ödenir ve 10 yıllık koruma belgesi düzenlenir.
Bu ders, grafik tasarımcılar için “Creative Commons” (CC) lisans sistemini tanıtır. CC, 2001’de Lawrence Lessig öncülüğünde kurulmuş, telif haklarına “Bazı Hakları Saklıdır” esnekliği kazandıran gönüllü bir model sunar. Geleneksel telif hakkı tüm hakları saklı tutarken, CC lisansları eser sahibine kullanım koşullarını açıkça belirleme imkânı tanır.
CC lisansları, ücretsiz ve yasal olarak bağlayıcı dört temel özelliği (Atıf / Attribution, Türetilemezlik / No Derivatives, Ticari Olmayan Kullanım / Non-Commercial ve Benzer Paylaşım / ShareAlike) farklı kombinasyonlarla düzenler. Grafik tasarımcılar eseri üzerinde hangi hakları devredeceklerine karar verip doğru lisansı seçebilir; aynı zamanda başkalarının CC lisanslı görsellerini, ikonlarını veya fontlarını güvenle projelerine dahil edebilirler.
Altı CC lisans türü şunlardır:
CC BY: Atıf koşulu ile her türlü kullanım ve türev esere izin verir.
CC BY-SA: Atıf + Benzer Paylaşım; türev eserleri aynı lisansla paylaşmayı zorunlu kılar.
CC BY-ND: Atıf + Türetilemez; değişikliğe ve türetmeye izin vermez.
CC BY-NC: Atıf + Ticari Olmayan; değişikliğe izin verir, ticari kullanımı yasaklar.
CC BY-NC-SA: Atıf + Ticari Olmayan + Benzer Paylaşım; ticari kullanım yasak, türevler aynı lisansla paylaşılmalı.
CC BY-NC-ND: Atıf + Ticari Olmayan + Türetilemez; hem ticari hem de türetme yasağıyla en kısıtlayıcı lisanstır.
Bu derste “tasarım tescili”nin grafik tasarımcılar için önemi ve işleyişi ele alınıyor. Tasarım tescili; çizgi, şekil, renk, doku gibi estetik özellikleri korumaya alan, TÜRKPATENT’e yapılacak başvuru ile resmi olarak kayıt altına alınan hukuki bir işlemdir. Tescil “tescilli tasarım” hakkı; izinsiz üretim, satış, ithalat veya ticari kullanımı engeller. Kayıtsız tasarımlar ise üç yıl sınırlı koruma sunar.
Koruma sağlamak için tasarımın; bilgisayar programları dışında elle veya endüstriyel yöntemle üretilen bir ürün tanımına uyması, yenilik taşıması (daha önce kamuya sunulmaması) ve ayırt edici nitelik sahibi olması gerekir. Başvuru dosyası; form, 8×8–16×16 cm net fotoğraf veya çizimler, vekâletname (varsa) ve ücret dekontundan oluşur. Dosya TÜRKPATENT’e elektronik ortamda sunulur; önce şekli incelemeyle eksiklikler giderilir, ardından esas incelemeyle yenilik ve ayırt edicilik kriterleri değerlendirilir.
Olumlu bulunan başvurular Resmî Tasarımlar Bülteni’nde ilan edilir; üç ay içinde “yayıma itiraz”, devamında iki ay içinde “karara itiraz” hakkı doğar. İtiraz yoksa veya reddedilirse beş yıllık tescil belgesi düzenlenir ve beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıl korunur.
Bu derste yapay zekâ (YZ) ile üretilen grafik tasarım eserlerinin telif koruması inceleniyor. Öncelikle ABD Telif Ofisi “sadece insan tarafından yaratılan eserler” ilkesini vurguluyor; tam otomatik YZ çıktıları koruma kazanamaz, ancak insanın seçim, düzenleme ve sunum katkılarıyla oluşan eserler korunabilir. Başvurularda YZ kullanım detayları (prompt, seçim kriterleri, düzenlemeler) açıklanmalı; aksi halde tescil imkanı mümkün değil.
Avrupa Birliği’nde ise “yaratıcı özgünlük” kıstası temel kabul ediliyor. 2024’te yürürlüğe giren AB Yapay Zekâ Yasası, üretken YZ içeriğini bildirme, eğitim verisinin telif uygunluğunu şeffaflaştırma ve yasa dışı içerik üretimini önleme yükümlülükleri getiriyor.
Türkiye’de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda YZ’ye özgü düzenleme yok; eser sahibi “insan” olarak tanımlanıyor. Eserin koruma şartı; algılanabilir bir form, kanunda sayılan sanat türlerinden biri ve sahibinin kişisel hususiyetini taşımasıdır. Kıta Avrupası geleneğinde hususiyet; eserin yaratıcı çabayla şekillenmesi ve kişilik bağıyla tanımlanır. Doktrinde de bu nitelik yalnızca gerçek bir kişinin zihinsel emeğiyle ortaya çıkar.
Sonuç olarak, YZ destekli grafik tasarımda telif koruması; yapay zekânın rolünün netleştirilmesi, insan katkısının belgelenmesi ve ilgili yargı bölgelerindeki özgünlük kriterlerine uygun hareket edilmesiyle mümkün. Aksi halde yapay zeka ile üretilen görseller hukuki korumadan mahrum kalabilir.
Bu ders boyunca, grafik tasarımcı olarak meslek hayatınızda yaşadığınız veya da yaşayabileceğiniz tüm telif hakları konularına tek tek değineceğiz.
Malesef ki bu konular üniversitelerde anlatılmıyor. Anlatılmadığı için de grafik tasarımcılar telif hakları ve fikri mülkiyet konularını bilmeden kariyerlerine başlıyorlar. Bu da tabi ki pek çok hukuka aykırı durumla karşılaşmalarına sebep oluyor. En önemlisi de ürettikleri eserleri koruyamadıkları için potansiyel kazançlarından mahrum oluyorlar.
Bu dersle beraber öncelikle fikri mülkiyet kavramını öğreneceğiz. Eser kavramı, eser çeşitleri ve eser sahipliği konularına değineceğiz. Daha sonra maddi ve manevi hakları örnekler üzerinden öğreneceğiz. Maddi haklar olan işleme hakkı, çoğaltma hakkı, yayma hakkı, temsil hakkı ve eserin umuma iletim hakkını örnekler üzerinden inceleyeceğiz. Aynı şekilde manevi haklar olan kamuya arz yetkisi, adın yani sanatçının isminin belirtilmesi hakkı, eserde değişiklik yapılmasını engelleme hakkı ve eserin aslına ulaşma hakkını da aynı şekilde öğreneceğiz. Bu haklarınızın ihlali halinde uygulamanız gereken adımları ve almanız gereken önlemleri de örnekler üzerinden öğreneceğiz. Sonrasında marka kavramını ve marka tescil sürecine değineceğiz. Aynı şekilde tasarım tescili de değineceğimiz konular arasında. Hem marka tescili sürecini hem de tasarım tescil sürecini adım adım inceleyeceğiz. En sonda da hepinizin merak ettiği yapay zeka ve telif hakları konusunu dünyadaki farklı görüş ve uygulamalara değindikten sonra Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde öğreneceğiz.