18. Yüzyıl Fransız Aydınlanması: Giriş

Aydınlanma felsefesi diye adlandırılan entelektüel oluşumun ruhu

Bilimcilik, ilerlemecilik, bütüncül din eleştirisi

İyimserlik, reformizm, ütopizm

Meşhur Encyclopédie’ Philosophe

Ortak bir “aydınlatma” politikasının inançlı teorisyen ve pratisyenleri

Orta sınıfın felsefesi

Akıl Tanrı, Newton’un düşünceleri İncil ve kendileri de birer peygamber

Devlet için olabilecek yegâne meşruiyet

Referans noktaları

Düşünce özgürlüğü talepleri

Bütün kurumlar insan içindir.

Verdikleri mücadele

Fransız Aydınlanması tarihi dönemleri

Fontenelle: Tarih ve Bilim Felsefesi

Aydınlanmanın ilerlemeci ve iyimser ruhunun en önde gelen temsilcisi

Modern doğa tasarımını popülerleştirmesi

Sekülerleşmenin olduğu kadar bilimin de en güçlü savunucularından biri

Tarihi peri masallarından kurtarmak

İnsanlığa faydalı tarih

Altın çağı geçmişte değil gelecekte aramak

Modern insanın eski insanlar karşısında sahip olduğu avantaj

Otoritenin nihai kalıntılarını ayıklamak

İktidar sahiplerinin arzu ve çıkarlarına uygun tarihin reddi

Doğaüstü anlatıların amacı

İnsanların en büyük hatası

Karşılaştırmalı din alanındaki modern çalışmalarının ilkinin sahibi

İlkel insanın korkusunun ibadete dönüşmesi

Mitolojik kafanın yerini bilimsel kafanın alması

Bilim: Aydınlanmanın yegâne aracı, ilerlemenin motoru

Dinin boşluğunu bilimin doldurması

Newton fiziği mi Kartezyen fizik mi?

Mekanik doğa tasarımı

Dünyalar Çokluğu Üzerine Konuşmalar

Descartes ile Newton arasındaki ortaklıklar

Descartes ile Newton arasındaki fark ve Fontenelle'in seçimi

Montesqiueu 1: Hayatı ve Aydınlanmacılığı

Ailesi ve soyluluğu

Bordeaux yılları ve eğitimi

Evliliği

Yaşadığı dönem olaylarının üzerindeki etkisi

Anatomi, fizik ve botanik bilimi ile uğraşları

İran Mektupları

Özgürlükçü tutumunun hayatındaki yansımaları

Romalıların büyüklüğünün ve çöküşünün sebepleri üzerine Düşünceler

De l'esprit des Lois (Kanunların Ruhu)

Roma Katolik Kilisesi tarafından eserlerinin yasaklanması

Ölümü

Politik alanı bilimsel bir yaklaşımla ele alması

Onu gerçek anlamda bir Aydınlanma filozofu yapan hususlar

Kartezyanizmle ampirisizmin bir karışımı veya sentezi

Karşılaştırmalı yaklaşımı

Reformculuğu

İngiltere ve Hollanda seviciliği

Montesquieu'nun tek mutlağı

Montesqiueu 2: Tarih Felsefesi, Yasa Yorumu

Montesquieu’nün siyaset felsefesini oluşturan kavramlar

Tarihi gözlemlemenin önemi

Olguların ve olayların görünüşteki çeşitlilik ve kaosunun gerisindeki mekanistik veya deterministik düzen

Yasa yorumu

Evrensel yasalar

İnsan doğasının ürünü olarak yasalar

Teoriyle pratik arasındaki bağı oluşturma açısından tarih

İnsanın doğal durumu

Yasanın, adaletin ve hakkın kaynağı olarak savaş olgusu

Her milletin yasalarının farklı olmasının nedenleri

Yönetim biçimleri

Yönetim tarzlarının veya hükümet türlerinin çıkış noktalarını oluşturan ilkeler

Yönetim biçimlerinin dönüşmesinin sebepleri

Montesqiueu 3: Yönetim Biçimleri, Kuvvetler Ayrılığı

Demokrasi, aristokrasi, monarşi ve despotizm

Erdem, ılımlılık, onur ve korku

Demokrasinin özü

Neden temsilci demokrasiye ihtiyaç duyulur?

Erdem: ortak iyi, genel çıkar, adanmışlık

Zenginlik ve yoksulluk aşırılıklarından sakınılması gerekliliği

Demokrasinin en cazip yönü

Demokrasinin handikapları

Demokrasi nerede tutunabilir?

Eşitsizlik ruhu ve aşırı eşitlik ruhu

Aristokrasinin özü

Aristokrasi hangi şartlarda iyi bir yönetim olur? I

lımlılık: Aristokrasinin temel ilkesi

Aristokrasi neden sağlam ve kalıcı bir yönetim olamaz?

Monarşinin özü

Monarşinin ara iktidarları ve bunların önemi

Onur: Monarşinin temel ilkesi

Monarşinin diğer yönetim biçimleri karşısında üstünlükleri

Despotizmin özü

Despotizmin sağladığı eşitlik: en altta eşitlenme

Despotizmin amacı

Korku: Despotizmin temel ilkesi

Doğu despotizmi genellemesi

Montesquieu'nun özgürlük anlayışı

Özgürlük ve bağımsızlık farkı

Hangi yönetim biçimi daha çok özgürlükçüdür?

Kuvvetler Ayrılığı Prensibi

Voltaire 1: Hayatı

Voltaire ifade özgürlüğünün , din özgürlüğünün ve kilise ile devletin ayrılmasının savunucusu

Çok yönlü ve üretken bir yazar

Aydınlanma hareketinin babası

Düşünen madde hipotezi

Aydınlanma düşüncesinin bir kahramanı

İlk gençliği ve eğitimi

Babasının yaramaz çocuğu

Yasak aşkları, uygunsuz birliktelikleri

Hicivleri ve başının beladan kurtulmaması

Takma ad merakı ve Voltaire adının nereden geldiği

Yazdığı oyunlar

Yayınlama çabaları

Bastille hapishanesine düşmesi

İngiltere sürgünü

Piyangodan zengin olması

İngiliz sistemi hayranlığı

Düşüncesinde Newton etkisi

Büyük Frederich ile olan ilişkisi

Fransız casusu olarak Voltaire

Lizbon Depremi’nin etkisi

Politik mazlumların avukatı

Ölümü

Voltaire 2: Metafiziği, Deizmi ve Din Hakkındaki Görüşleri

Fransız geleneğinden ziyade, İngiliz geleneği, özellikle de John Locke etkisi

Reddettiği deneyci epistemolojiyle irtibatlandırılmış iki öğreti

İhtiraslı metafizik ve mütevazı metafizik ayrımı

Maddenin Tanrıdan sudur etmesi ve kendi içinde tam bir düzen sergilemesi

Deist anlayışı

Dinin kendisine ve kurumsal boyutuna açılan şiddetli savaş

Dine saldırma sebepleri

Yahudiler hakkındaki görüşleri

İslam hakkındaki görüşleri

Kuran ve Muhammed Üzerine

Muhammed Peygamber: Fanatizm trajedisi

Papaya mektubu ve Voltaire’in hipokrasisi

Materyalist ateizm karşıtlığı

Bir akıl dininin savunuculuğu

Rasyonel ve paragmatik analizlerle Tanrı’nın var olması gerekliliği

Saatçi argümanı veya teleolojik delil

Kozmolojik argüman

Tanrıyı insanla olan ilişkisi içinde ele almak

Voltaire’in ikircikli tavrı

Kötülüğün varoluşuyla Tanrının varoluşu bağdaşabilir mi?

Voltaire 3- Etik ve Siyaset Felsefesi

Pesimizmden doğan etiği

Dinden bağımsız bir etik inşa etmek

Voltaire’in ruh anlayışı

Ahlakı metafizik bir problem olmaktan çıkarıp psikolojik bir çerçeveye yerleştirmek

İrade özgürlüğünün gerekliliği

Erdem ve kötülüğün yegâne ölçütü olarak toplumun mutluluğu ve refahı

Doğal dünya ile moral dünya arasında bir analoji

Siyaset felsefesinin kaynakları

Ancien regime düşmanlığı

Adaletsizlikten, baskı, zorbalık ve bağnazlıktan nefret

Realist bir siyaset anlayışı

Demokrasiye karşı çıkma sebepleri

Monarşiyi tutmasının sebepleri

Ara sınıfların çıkarcılığı

Parlamenter despotizmden kaçınma gereği

Reformları kim yapacak, bizi kim aydınlığa çıkaracak?

Orta sınıfın hak ve özgürlüklerinin savunucusu

La Metrie: Ben Bedenim, düşünüyorum!

Doğalcılık, materyalizm, mekanizm ve ateizmi

Tıbbi materyalizm geleneği oluşturan kişi

Ün kazandığı iki temel eser

Varlık anlayışı

Lockeçu ampirisizmden veya duyumculuk

Ruhun varlığının imkansızlığı

Düalist ya da spiritüalistleri yanlışa sevk eden şey

Ruhun tinselliğini ortadan kaldırdığına inandırdığı ampirik delilleri

“Ben bedenim, düşünüyorum!”

Yeraltı mağarası adamı

İnsanın öğrenimi ne kadar sınırlı olursa, düşüncesi de o kadar az olur.

Duyumlar olmazsa kavramlar olmaz.

Makine insan

İnsan öyleyse, sadece başka bir hayvandır.

Kendinden-kaim madde anlayışı

Etik anlayışı

İrade özgürlüğünün manasızlığı

Davranışın etik boyutunun organizmanın durumuna ya da sağlığına bağlı olması

İnsan yaşamının amacı

Hazcı mutluluk

Çeşitlilik içinde birlik yasası

İyiler de kötüler de aynı zevk yolunu izlerler.

Düşüncenin verdiği hazzı abartmamak

Zekâ, akıl ve bilgi, mutluluk için gereksiz hatta zararlı şeylerdir.

O zaman eğitime ne gerek var?

Condillac: Heykel-Adam Felsefesi

Pragmatik ve insan merkezli felsefe

“İdeoloji” olarak bilinen düşünce geleneğinin kurucusu

Locke’un ampirisizmini popülerleştirme çabası

Locke’un duyumcu epistemolojisiyle Descartes’ın tümdengelimsel mantığını birleştirmesi

Metafizik ve etiği geometri gibi kesin hale getirilebilmek

İnsan Bilgilerinin Kaynağı Üzerinde Bir Deneme

Sentezin temel unsuru: duyum ya da izlenim

Duyumun gerisinde onu koşullayan veya tetikleyen temel şey

İmmateryalizm ve düalizme düşme endişesi

Heykel-adam anlayışı

İnsanda genel fikirlerin kaynağı

Diğer duyuların terbiyecisi olarak dokunma duyusu

D’Alembert: Soyutlamanın Felsefesi

Ansiklopedi projesinin mimarı

Matematiksel bilgi ve soyutlamanın temel özelliği olan açıklık ve dakikliği şiar edinmiş bir felsefe

İlerlemecilik zihniyetinin kendisinde en belirgin olduğu filozof

İnsanlık tarihini “gerçek yörüngesine sokmuş” filozoflar

Bilimi “deney yolu”na sokmak

Sağlam bir bilimsel metodolojinin temel ilkelerini ortaya koyan filozof: Bacon

Modern felsefeyi başlatan filozof: Descartes

Kartezyen metodolojiyi neredeyse aynen benimseyen D’Alembert

Modernitenin gerçek mimarları, ilerleme ruhunun esas büyük temsilcileri olarak Newton ve Locke

Newton mekaniğinin doğal fenomenleri bir bütün olarak açıkladığına inanmak

Deney ve hesaplamanın kusursuz birleşimi

Doğayı meydana getiren şeyler arasında evrensel bir bağlantı

“esprit de système”in tam karşısında “esprit systématique”

Geleneksel metafiziğin en büyük hatası

Bilimsel felsefenin görevi

Metafiziğin geleceğinin olmaması

Epistemolojisi

Bilgi neye dayanır? Sadece algıya mı?

Felsefeyle, bilim ve etik arasında hiçbir farklılık olmaması

Acıdan sakınma ilkesi

Kendi varlığının bekasını temin etme isteği

Felsefe ne ile meşgul olmalı?

Eğitimin değerine olan inanç

Etik anlayışı

Etiği metafizik ve teolojiden arındırma çabası

Aydınlanmış özçıkar veya ben sevgisi

D’Alembert’e göre filozofun görevi

Ahlaklılığın nihai amacı

Ahlaki ilkelerin bilgisinin temelinde de duyu-izlenimlerinin bulunması

Materyalist bir varlık telakkisinin etiği nasıl olur?

Ahlaki ilkelerin, doğaüstü ya da aşkın bir otoriteye değil de insan doğasına dayanması

Acının zorunluluğu düşüncesi

Bencil eğilimlerin, başka insanlara olan ihtiyaç ve acının kaçınılmazlığı ilkeleriyle dengelenmesi

Diderot 1: Yaşamı ve Din Felsefesi

Katıksız materyalizmine ve kesin duyumculuğu

Deizmden ateizme

Ansiklopedi’nin iki editöründen biri

Uygarlığın ilerlemesiyle insanlığın ahlaki gelişimi arasındaki yakın bağ

Çokyönlü kişiliği

Felsefesinde teoriyle pratiği bir araya getirmesi

Otoritelerle geleneklere savaş

Yüzyılın Sözcüsü

Eğitimi ve ilk gençliği

İsyankar kişiliğinin hayatındaki yansımaları

İlk çalışmaları

Felsefi Düşünceler ve duygunun akıl ile dengelenmesi

Şüphecinin Yürüyüşü: Ateist, deist ve panteistin sohbeti

Patavatsız Mücevherler ve müstehcenlik

"Deney" adlı bir çocuğun "Hipotez" adlı eski bir tapınağı yıkması

Bilimsel çalışmaları

Körler Üzerine Mektup, bir ateisti ikna edemezsiniz

Hapsedilmesi ve serbest bırakılması

Yazmaya olan ihtiyaç

Din ve tanrı konusundaki görüşleri

Diderot 2: Felsefesi

Ateizm ve materyalizm savunması

Dünyadaki fiziki kötülük ve düzensizlik

Evrimci yaklaşımı

Gerçekten varolan ezeli madde anlayışı

Fizyoloji ya da tıptan ilham alan materyalizm

Maddenin özünde bulunan hareket ilkesi

Varlık düzeyleri arasındaki süreklilik

Gerçekte doğaları aynı olan varlıklar olarak insanlar ve hayvanlar

Duyarlığın iki türü: atıl ya da durgun duyarlık ve etkin duyarlık

Cansız maddeden canlılığa geçişin sınır çizgisi

Diderot’nun bilgi görüşü

Standart duyumcu anlayış

Bilgiyi nasıl elde ederiz?

Örümcek analojisi

Kartezyanizmden Newtonculuğa, mekanizmden vitalizme, matematikçilikten gözlemciliğe geçişin savunuculuğu

Tanrı kavramının yerine Doğa kavramını ikame edilmesi

Doğa düzeninin statik değil de dinamik olması

Doğanın gözlenmesi ve deneyim üzerine düşünüm

Bilimadamı “niçin” sorusuna değil de “nasıl” sorusuna bir cevap getirmeli

Aydınlanma filozoflarının yaşadığı etik güçlükler

Etikte Tanrının yerine, başta insan doğası olmak üzere, Doğanın ikame edilmesi

Ateist, determinist materyalizminde insanın özgürlüğünden söz edilemez

Doğa durumundaki ahlaklılık

Etiğindeki bireyci ve mutlulukçu bakış açısı

Tek bir erdem vardır: Adalet; Tek bir ödev vardır: Mutlu olmak

“Authorité politique” , “droit naturel” , “pouvoir” “puissance” ve “représentants”

Siyaset felsefesinde Tanrısal hak hurafesine karşı çıkış

Yegâne meşru iktidarın halktan gelen güç olması

Yönetilenlerin rızası ve toplum sözleşmesi

Güç ve iktidar arasındaki ayrım

Gücün kaynağı

D’Holbach: Aydınlanmanın Koruyucu Babası

Natüralizmi ve materyalizmi

Doğa Sistemi

Din ve teolojiden kurtuluş

Kurtuluş yolu: materyalizmin beslediği bir Aydınlanma

Öncüllüğünü yaptığı akımlar

İnsan neden mutsuz?

Hayatı ve kişiliği

D’Holbach’ın salonu

D’Holbacique zümre

Ansiklopediye katkıları

Varlık görüşü ve ontolojisi

Tanrı fikri nereden çıktı?

Evrensel sistemin temeli: ezeli ve ebedi madde

Maddenin özü: hareket

Hareketin sebep olduğu değişim

Mutlak bir determinizm

Evrenin zorunlu yasaları

Bilgisizliğimizin ilacı bilimsel açıklamalar

Evrensel ve sürekli çekim yasası

Belli fonksiyonları olan bir cisim olarak ruh

Ağ üzerindeki örümcek: beyin

Fiziki ile manevi olan arasındaki ayrımın kalkması

Davranışçılığın doğuşu

Materyalist monizm

İnsanlar arasındaki ayrılıklar ve farklılıkların sebebi

Eğitimin önemi, gerekirse sopa

D’Holbach’ın toplum sözleşmesi anlayışı

Devletin meşruiyetinin kaynağı

En iyi yönetim biçimi: etokrasi

Yöneticilerin düzenli seçimi

Yurttaşlık ve mülkiyet ilişkisi

Etik anlayışı

Dinin, insanın mutsuzluğu ve ahlaksızlığıyla doğrudan ilişkisi

Hümanistik etik

İnsanın yargı ve eylemlerinin tek ölçüsü

Özgür iradenin imkansızlığı

Erdem: kişinin başkalarının saadeti yoluyla kendini mutlu kılma sanatı

Ahlaki kuralların özel çıkardan türemesi

İnsanların toplumsal ihtiyaçlarına dair pozitif bilgiye dayanan etik

İdeal toplum modeli: burjuva toplumu

Özel çıkarla kamu yararı arasında çatışma yoktur.

Condorcet: Bilimci, reformist ve ilerlemeci

Bilimci, reformist ve ilerlemeci

Sosyal kurumların matematiksel analizi

Bilimsel kesinliğe erişmenin yolu

Mathématique sociale: Sosyal aritmetik

Geleceğe duyulan umut ve iyimserliği

İnsan Zekâsının İlerlemeleri Üzerinde Tarihi Bir Tablo Taslağı

Bilimsel ilerlemelerin karşı konamaz mantığı

Bilim ve teknoloji yoluyla kurulacak bir yeryüzü cenneti

İlerlemenin en büyük engeli

İlerleme tarihinin evreleri

İlk sekiz evrede gerçekleşenler

Dokuzuncu evrede aydınlanma

Onuncu evrede dünyayı ne bekliyor?